Auteur: Tom Michielsen – De Tijd
Consultants komen het topmanagement vooral vertellen wat ze eigenlijk al hadden moeten weten. Of: consultants maken het een CEO makkelijker om de slechte boodschap van een ontslagronde te brengen. Het zijn maar enkele van de vele clichés die de consultancywereld in een weinig positief daglicht stellen. Nochtans spendeerden bedrijven, overheidsinstellingen en andere organisaties vorig jaar wereldwijd 350 miljard euro aan consultancyopdrachten, volgens een schatting van Financial Times.
Kloppen de clichés? Of positiever gesteld: krijg je waar voor je geld als je een strategie of management consultant in huis haalt? Met die vraag klopten de economen Simon Jäger en Benjamin Schoefer van de prestigieuze Amerikaanse universiteiten van Princeton en Berkeley aan bij de Belg Gert Bijnens, een econoom van de Nationale Bank van België. Of hij hen wilde helpen bij het analyseren van bedrijfsgegevens waarover de Nationale Bank beschikt? Met name de geanonimiseerde klantenlijsten van bedrijven in de btw-aangiften enerzijds en de jaarrekeningen anderzijds, over een periode van 20 jaar (2003-2023).
Met de klantenlijsten gingen de drie onderzoekers na welke bedrijven een beroep hadden gedaan op een strategische managementconsultant, met de jaarrekeningen hoe goed de bedrijven boerden in de vijf jaar daarna. De resultaten van de bedrijven die – meestal voor een periode van enkele maanden tot een jaar – een beroep hadden gedaan op een consultant werden afgezet tegen die van een controlegroep van zo goed als identieke bedrijven.
Daaruit bleek dat bedrijven die een consultant inschakelden hun productiviteit (output per gewerkt uur) in de vijf jaar erna met 3,6 procent zagen stijgen. ‘Die groei komt niet in de eerste plaats voort uit een stijging van de output (vertaald in omzet, red.) maar uit een lichte daling van het aantal werknemers’, licht Bijnens toe. ‘Let wel: de extra winst die een bedrijf daardoor maakt, vloeit niet naar de aandeelhouders, maar vertaalt zich in hogere salarissen, gemiddeld plus 2,7 procent. Er worden ook meer kosten gemaakt in externe diensten, zoals IT of marketing, maar niet in uitbesteding of uitzendarbeid.’
De essentie:
- Het National Bureau of Economic Research liet een studie uitvoeren naar de impact van consultants. Daaraan werkten drie economen: Simon Jäger (Princeton University, VS), Benjamin Schoefer (Berkeley University, VS) en de Belg Gert Bijnens (Nationale Bank).
- Bedrijven waar consultants ingeschakeld worden, boeken de vijf jaar erna 3,6 procent productiviteitswinst.
- Die winst komt voort uit een lichte daling van het aantal banen, maar de salarissen van de overblijvende werknemers stijgen gemiddeld met 2,6 procent.
Bijnens ziet wel een mattheuseffect: ‘Het zijn vooral grote bedrijven die zich consultants permitteren.’ Eveneens opvallend: ook bedrijven die al goed presteren doen hun voordeel met consultants, niet alleen zwakkere bedrijven die hun groeipotentieel niet ten volle benutten. Die achterblijvers winnen wel meer.
Cynische visie:
Critici spreken van het hawthorne-effect: werknemers gaan vanzelf beter presteren door het feit dat er meer aandacht voor hen is. Het staat dus los van de specifieke methodieken of adviezen die consultants geven. ‘We weten niet wat die consultants bij hun klanten precies doen’, zegt Bijnens. ‘En dus ook niet of de betere resultaten het gevolg zijn van het feit dat iemand extern op hun vingers zit te kijken.’ Ook een kosten-batenanalyse, waarbij de productiviteitswinst wordt afgezet tegen de kosten van een batterij consultants, is ‘mogelijk voer voor verder onderzoek’, aldus Bijnens.
‘Consultants zijn een hot topic. Iedereen heeft er wel een mening over op basis van individuele gevallen’, concludeert Bijnens. ‘Dit is de eerste studie die werkelijk op feiten en cijfers is gebaseerd. De cynische visie op consultants van sommige rabiate tegenstanders – ‘Ze leiden tot ontslagen’, of ‘Ze dienen enkel om de aandeelhouders rijker te maken’ – zien we niet in onze data. Ook al kunnen individuele casestudy’s uiteraard weleens het tegendeel tonen.’
Zoek jij een finance expert die graag de mouwen opstroopt?
Wij vinden snel de juiste captain voor jouw uitdaging.